Normy i certyfikaty w fotowoltaice – co powinien sprawdzić instalator i projektant

"Nasze produkty posiadają niezbędne certyfikaty" to jedno z najczęściej powtarzanych zdań w branży PV  i jedno z najmniej znaczących, dopóki nie wiadomo, o które dokładnie certyfikaty chodzi. Dla instalatora i projektanta to nie jest kwestia akademicka: to oni odpowiadają cywilnie i finansowo za to, co zamontują lub wpiszą do specyfikacji. Zły komponent bez właściwych dokumentów to ryzyko utraty gwarancji producenta, odmowy odszkodowania przez ubezpieczyciela i odpowiedzialności za szkody.

Ten artykuł rozkłada temat na cztery obszary – moduły, falowniki, konstrukcje i całość instalacji i pokazuje, które dokumenty są obowiązkowe, a które tylko brzmią poważnie. Na końcu znajdziesz checklistę.

Dlaczego certyfikaty to nie formalność

Cztery konkretne konsekwencje braku właściwych dokumentów:

Gwarancja producenta – montaż komponentów bez wymaganych certyfikatów lub niezgodnie z normami może unieważnić gwarancję na cały system. Producent ma prawo odmówić uznania reklamacji, jeśli instalacja nie spełnia warunków technicznych.

Ubezpieczenie – większość towarzystw ubezpieczeniowych wymaga zgodności instalacji z aktualnymi normami. Brak zgodności oznacza brak odszkodowania w razie pożaru lub awarii.

Dofinansowania – brak aktualnego certyfikatu UDT wyklucza wykonawcę z programów typu „Mój Prąd".

Odpowiedzialność – przy konstrukcjach bez deklaracji nośności to instalator bierze na siebie ryzyko, że dach nie wytrzyma obciążenia śniegiem lub ssania wiatru.

Przeczytaj też:
Normy zasady i dobór elementów do uziemienia instalacji fotowoltaicznej

Certyfikaty modułów fotowoltaicznych

Dla samych paneli fotowoltaicznych liczą się dwie normy IEC oraz oznakowanie CE. Podstawę oceny niezawodności i bezpieczeństwa modułów stanowią dwie normy IEC: IEC 61215 oraz IEC 61730. Są one powszechnie uznawane za techniczny próg wejścia dla modułów fotowoltaicznych na rynki europejskie i światowe.

IEC 61215 – trwałość i wydajność

Norma IEC 61215 dotyczy paneli krzemowych krystalicznych i określa wymagania dotyczące konstrukcji i testowania modułów, w tym testy starzeniowe w warunkach wysokiej temperatury i wilgotności, testy mechaniczne (obciążenie wiatrem i śniegiem) oraz testy elektryczne. Certyfikat potwierdza, że moduł przeszedł systematyczne testy obciążeniowe i jego praca jest przewidywalna w długim okresie. Ważne zastrzeżenie: IEC 61215 chroni przed defektami pojawiającymi się w pierwszych latach eksploatacji – sam w sobie nie gwarantuje długowieczności przez 25 lat.

IEC 61730 – bezpieczeństwo

Norma IEC 61730 koncentruje się na ocenie bezpieczeństwa modułów: bezpieczeństwie elektrycznym, właściwościach izolacyjnych oraz ryzykach wynikających z oddziaływania z otoczeniem. Dzieli się na dwie części: IEC 61730-1 – wymagania dotyczące konstrukcji, oraz IEC 61730-2 – wymagania dotyczące badań. Ta norma ma szczególne znaczenie w projektach komercyjnych, bo bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo pożarowe systemu.

Zasada dla kupującego jest prosta: moduł powinien mieć oba certyfikaty. Jeden bez drugiego to luka – albo nieznana trwałość, albo nieznane bezpieczeństwo.

Z normami możesz zapoznać się na stronach - Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Oznakowanie CE – co znaczy, a czego nie

Tu jest najczęstsze nieporozumienie. Wiele osób myli znak CE z certyfikatem wysokiej jakości. CE jest jedynie deklaracją zgodności – producent bierze na siebie pełną odpowiedzialność za produkt, że spełnia minimalne wymogi bezpieczeństwa UE. CE to paszport produktu na rynek europejski, nie świadectwo jakości. Brak oznakowania uniemożliwia handel na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Innymi słowy: CE jest konieczne, ale nie wystarczające – dlatego patrzysz na IEC, a nie tylko na CE.

Gdzie to sprawdzić

Parametry i zgodność z normami znajdziesz na tabliczce znamionowej modułu oraz w karcie katalogowej. Rzetelny dostawca udostępnia certyfikaty IEC i deklarację CE do pobrania jeśli musisz o nie prosić i czekać, to sygnał ostrzegawczy.

Certyfikaty falowników

Falownik podlega własnej normie bezpieczeństwa: IEC 62109 – norma dotycząca inwerterów PV, skupiająca się na bezpieczeństwie i niezawodności urządzeń do konwersji energii słonecznej. Do tego dochodzi deklaracja zgodności CE oraz – przy większych instalacjach – zgodność z wymaganiami operatora sieci. Testy zgodności NC-RfG są konieczne do uzyskania pozwolenia na użytkowanie u OSD przy farmach fotowoltaicznych. Dla mikroinstalacji domowych wystarcza zgodność falownika z wymogami przyłączeniowymi danego OSD, którą producent deklaruje w dokumentacji.

Konstrukcje montażowe – gdzie najczęściej są nadużycia

To obszar, w którym dokumenty bywają „naciągane", a różnice między nimi mają realne znaczenie dla bezpieczeństwa.

PN-EN 1090-1 – norma zharmonizowana

Konstrukcje PV mogą być legalnie stosowane, jeśli spełniają normę zharmonizowaną PN-EN 1090-1, która dotyczy wykonania konstrukcji stalowych i aluminiowych. Spełnienie PN-EN 1090-1 pozwala na odstąpienie od konieczności posiadania KOT. Norma ta jest obowiązkowa na mocy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nr 305/2011 (CPR) dla firm wytwarzających lub montujących konstrukcje stalowe i aluminiowe w budownictwie. Producent, który spełnia tę normę, wystawia deklarację właściwości użytkowych (DoP) i znakuje wyrób CE.

Krajowa Ocena Techniczna – kiedy warto

Krajowa Ocena Techniczna nie jest obowiązkowa, jeśli konstrukcja spełnia PN-EN 1090-1 – ale często daje projektantowi więcej danych. Zestawy dachowe zbadane zgodnie z Krajową Oceną Techniczną mają określone maksymalne wytrzymałości dla obciążeń wiatru i śniegu oraz wszelkiego rodzaju połączeń mechanicznych. Wszystkie deklarowane cechy posiadają raporty z badań, które je potwierdzają. Dla projektanta specyfikującego konstrukcję w strefie o wysokim obciążeniu śniegiem to różnica między „konstrukcja spełnia normę wykonania" a „konstrukcja ma udokumentowaną nośność X dla strefy śniegowej Y".

Normy montażu całej instalacji

Poza komponentami obowiązują normy dotyczące wykonania instalacji jako całości: PN-HD 60364-7-712 (szczegółowe wymagania dla instalacji elektrycznych systemów PV) oraz PN-EN 62305 (ochrona odgromowa i uziemienie). Te ostatnie omówiliśmy szczegółowo w osobnym artykule o uziemieniu instalacji PV – wraz z wymaganą rezystancją uziemienia i doborem przekrojów przewodów.

Kto może montować i projektować – uprawnienia ludzi, nie produktów

Oddzielną kategorią od certyfikatów produktów są uprawnienia osób. To temat na osobny artykuł, więc tutaj tylko najważniejsze rozróżnienie.

Certyfikat instalatora OZE (UDT) + SEP – dla wykonawcy

Obowiązek posiadania certyfikatu instalatora OZE wydawanego przez UDT wynika z art. 136 ustawy o odnawialnych źródłach energii. Certyfikat potwierdza kwalifikacje do montażu instalacji OZE i od 1 stycznia 2016 roku jest co do zasady wymogiem przy instalacjach dofinansowanych ze środków publicznych. Do tego wykonawca potrzebuje uprawnień SEP do prac przy urządzeniach elektrycznych.

Uprawnienia PIIB – dla projektanta

Certyfikat UDT potwierdza kompetencje do montażu i obsługi systemów, ale nie daje prawa do sporządzania i podpisywania projektu budowlanego. Tylko osoby posiadające uprawnienia budowlane w specjalności elektrycznej, wydawane przez Polską Izbę Inżynierów Budownictwa (PIIB), mogą podpisać pełnoprawny projekt – niezbędny dla instalacji powyżej 50 kW lub wymagających pozwolenia.

Kto, jaki dokument, do czego uprawnia

Checklista – co sprawdzić przed zakupem i montażem

Praktyczna lista dla instalatora i projektanta:

Moduły – certyfikaty IEC 61215 oraz IEC 61730, oznakowanie CE, zgodność tabliczki znamionowej z kartą katalogową.

Falownik – zgodność z IEC 62109, deklaracja CE, zgodność z wymogami przyłączeniowymi OSD.

Konstrukcja – deklaracja właściwości użytkowych (DoP, nie „Deklaracja Producenta"), zgodność z PN-EN 1090-1 lub KOT, dane o nośności dla właściwej strefy wiatrowej i śniegowej, numer jednostki notyfikowanej.

Wykonawca – aktualny certyfikat OZE (UDT) i uprawnienia SEP; projekt podpisany przez osobę z uprawnieniami PIIB przy większych instalacjach.

W jelonek.store karty katalogowe i certyfikaty komponentów są dostępne do pobrania przy produktach. Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze konstrukcji z udokumentowaną nośnością dla konkretnej strefy klimatycznej – skontaktuj się z naszym doradztwem technicznym lub skorzystaj z Kalkulatora PV.

Numery wydań norm (np. IEC 61215, IEC 61730, IEC 62109) bywają aktualizowane – przed powołaniem się na konkretną rewizję warto sprawdzić bieżące wydanie w katalogu PKN.